تشریح نحوه عملکرد کمک گیربکسهای np208 و dana300
همونجور که از عنوان تاپیک مشخصه، میخوام پروسه و عملکرد دو نوع از کمک هایی رو که روی جیپ های FSJ و CJ استفاده شده، موقع استفاده از حالت های 2H, 4H, 4L براتون تشریح کنم...
این دو نوع کمک، کمک های NP208، یا همون New Process 208، و DANA300 هست...
کمک نوع اول روی برخی جیپ های FSJ (از جمله آهو جدید) و نوع دوم روی جیپ های CJ استفاده میشده... البته بعدها مالکین خودشون تغییراتی دادن و کمک ها رو جابجا هم کردن که به بحث ما مربوط نمیشه...
ضمن اینکه این کمک ها روی ماشین های دیگه ای هم استفاده شده، غیر از برند جیپ...
این دو نوع رو انتخاب کردم چون خودم نسبت به این دو نوع اشراف دارم...
این مطالب فقط در راستای آشنایی با پروسه عملکرد کمک هست و جنبه تعمیراتی نداره... به همین خاطر از اصول عملکرد و قطعات اصلی صحبت شده و نه همه قطعات... پس کاری به خار و واشرها و بلبرینگ ها و مواردی از این قبیل نداریم...
ضمناً مطالب این تاپیک رو در تاپیک جیپ آهو، Jeep Wagoneer ، در کلوپ آفرود برای همقطاران آهو سوارم توضیح دادم، ولی چون لابلای تعداد کثیری از صفحات قرار میگیره و ممکنه بعداً دسترسی بهش راحت نباشه، گفتم شاید بد نباشه به عنوان یه تاپیک تو این قسمت قرار بگیره...
______________________________________________
قسمت اول: کمک های NP208:
یکی از مهمترین قسمت های کمک شفت وسطش هست که بهش Main Shaft میگن...
وقتی گشتاور از گیربکس خارج میشه! مستقیم که نمیره تو دف عقب!... اول میره تو کمک گیربکس!...
اولین قسمتی که با گیربکس در ارتباط قرار میگیره، دنده ورودی کمک هست... که بهش میگن Input Gear... مکانیک ها میگن دنده گوشتکوبی!!!... چون شکل گوشتکوب میمونه!!...
شبیه ایشون تشریف دارن!:
https://web.archive.org/web/20171007..._85-TC-0-1.jpg
میگم شبیه!، چون ایشون واسه جیپ رنگلر هست!...
فرقش با مال ما (جیپ آهو)، اینه که دندونه های این مورب و اریب هست، ولی واسه ما صافه! و مورب نیست!...
این واسه کمک های ما هست!... فلش سبزه!... به صاف بودن دندونه ها توجه کنید!...
https://web.archive.org/web/20171007..._85-TC-0-2.jpg
ایشون! به ترتیبی که در ادامه میگم، متصل میشن! به شفت وسط یا شفت اصلی کمک...
که ایشون تشریف دارن!: (به اون فلش قرمزه هم میرسیم!)...
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-1.jpg
اون دنده پلاستیکی سبز رنگ واسه سرعت سنج یا همون کیلومتر شماره، اون یکی سفیده هم اویل پمپ کمک هست!... با اونا کاری نداریم، فقط جهت اطلاع گفتم!...
کمک این قابلیت رو داره که گشتاوری رو که دریافت میکنه، مستقیم برسونه به دف عقب که در این صورت نیرو جای دیگه ای نمیره و اون سر شفت که تو عکس بالا سمت راستش میشه!، یعنی همون فلش قرمز! تو عکس بالا!، متصل میشه به یوک خروجی برای دف عقب که گاردون عقب میخوره بهش!... یه مهره هم سر شفت بسته میشه که یوک رو فیکس میکنه...
یعنی دیگه دنده خروجی نداریم!... خود شفت و یوک مستقیم میخورن به هم... در صورتی که دیدیم تو ورودی!، یه دنده ورودی داریم که اون دنده میخوره سر شفت خروجی گیربکس! و این یکی سرش به ترتیبی که بعداً میگم!، میخوره سر شفت وسط!...
حالا گاهی لازمه این نیرو به دف جلو هم برسه!...
کمک های ما زنجیری هستن!... دیوونه نیستن ها!!!... ولی زنجیری چرا!!!... یعنی ارتباط بین شفت اصلی (وسط) و شفت خروجی دف جلو توسط زنجیر برقرار میشه...
یه دنده بزرگ روی شفت وسط وجود داره که نقش گرداننده رو ایفا میکنه!... یعنی چی گرداننده؟!... یعنی یه دنده دیگه رو می گردونه!... اون یکی دنده که گردنده هست!، روی یه شفت کوچولو! سواره که هر وقت خودش بچرخه، شفت رو هم میچرخونه!...
این شفت، شفت خروجی دف جلو هست!... یعنی یوک گاردون جلو سر این شفت بسته میشه!...
حالا تو این نوع کمک برای اینکه این دو تا دنده بزرگ! رو به هم متصل کنن اومدن از زنجیر استفاده کردن!... یعنی چرخ دنده ها با زنجیر به هم وصل شدن!، جای اینکه مستقیماً دستشون تو دست هم باشه!، مثل کمک های DANA 300... که زنجیر ندارن و این دو تا دنده مستقیم دستشون تو همه!...
تو این عکس هم زنجیر معلومه!، هم اون دو تا دنده بزرگ!...
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-2.jpg
سمت راستی گرداننده هست!، یعنی اونیه که روی شفت وسط سواره!، اون سمت چپیه گردنده هست! که روی شفت کوچولوی خروجی دف جلو قرار داره!...
راستی!... اون سمت چپیه ممکنه واسه شما سوراخ دار نباشه ها!... دو نمونه دارن... فرقی نمیکنه...
حالا!... میرسیم به اینکه چجوری دنده ورودی یا همون Input Gear، چجوری وصل میشه به شفت وسط! و گشتاور رو بهش منتقل میکنه!...
یه چیز گنده ای! تو کمک هست که بهش میگن دنده سیاره ای! یا Planetary Gear...
ایشون تشریف دارن! که وجه تسمیه اسمش هم با توجه به شکلش معلوم میشه!...
این قسمت بیرونش هست...
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-3.JPG
این قسمت داخلش هست...
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-4.JPG
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-5.JPG
اینم گرداگردش! یا همون دورش هست!...
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-6.JPG
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-7.JPG
یه چیز گنده تری! هم هست که بهش میگن دنده حلقوی!، یا همون Annulus Gear... مکانیک های ما بهش میگن غلطک!... چون شبیه غلطکه!!...
که ایشون تشریف دارن! (فلش سبزه!) و وجه تسمیه اش (حلقوی) هم با توجه به شکلش معلومه!...
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-8.jpg
اون دنده سیاره ای، میشینه تو این حلقویه!:
https://web.archive.org/web/20171007...-W_85-TC-9.jpg
و با هم میافتن رو شفت وسط!... همچین که قسمت هزار خاری دنده سیاره ای! (فلش قرمز عکس بالا)، میافته سمت سر شفت وسط و سر شفت وسط میره توش!، و اون قسمت دیگه دنده سیاره ای، که میشه همون قسمت داخلش، به سمت دنده ورودی یا همون گوشتکوبی! قرار میگیره و دنده گوشتکوبی میره تو دنده سیاره ای و با اون 4 تا دنده کوچولویی که تو 4 گوشه داخل دنده سیاره ای قرار داره، درگیر میشه!... فلش های زرد تو عکس بالا!...
پس از اول به آخر (از سمت گیربکس) ترتیبشون اینجوری شد!:
گوشتکوبی میره تو سیاره ای!، سیاره ای هم که رفته تو حلقوی!، این طرف سیاره ای گوشتکوبی قرار داره!، اون طرف سیاره ای شفت وسط قرار داره که سرش رفته تو هزار خاری سیاره ای!...
حالا وقتی تو حالت 2H قرار داریم، گشتاور از گیربکس میرسه به گوشتکوبی!... گوشتکوبی، سیاره ای رو میچرخونه و چون سیاره ای رفته تو حلقوی، حلقوی هم همراه با سیاره ای میچرخه!... یعنی سنتاره ای و حلقوی به عنوان یه مجموعه واحد همراه با هم میچرخن!... وقتی گوشتکوبی این دو تا رو میچرخونه!، خب سر شفت وسط هم که رفته تو هزار خار سیاره ای دیگه!، پس با چرخش سیاره ای، شفت وسط هم میچرخه!... ته شفت وسط هم که یوک گاردون عقبه! و گاردون عقب خورده بهش دیگه!، پس گاردون عقب رو میچرخونه و ماشین با دو چرخ متحرک به جلو میره...
پس تو حالت 2H که از کمک استفاده ای نمیکنیم، قسمت های دوّار!، اینا هستن:
گوشتکوبی، سیاره ای و حلقوی به عنوان یه مجموعه واحد، دست آخر هم شفت وسط!...
پس هیچ نیرویی از شفت وسط به دنده بزرگ گرداننده منتقل نمیشه و این دنده با شفت وسط درگیر نیست!... پس زنجیر رو هم نمی چرخونه و نتیجتاً نیرویی به دنده گردنده که رو شفت کوچولوی خروجی دف جلو سواره، منتقل نمیشه! و گاردون جلو نمیچرخه!...
تا اینجای کار واسه 2H بود!...
حالا وقتی نیاز به کمک پیدا میکنیم، اولین حالتمون 4H هست یا کمک سبک!... ببینیم تو این حالت چه اتفاقی میافته!...
هر چی تا الان در مورد انتقال گشتاور در وضعیت 2H گفتیم، در مورد 4H هم صدق میکنه!...
یعنی تو این حالت هم، گوشتکوبی، سیاره ای رو میچرخونه و حلقوی هم همراه با سیاره ای میچرخه!... سر شفت وسط هم که رفته تو هزار خار سیاره ای!، پس با چرخش سیاره ای، شفت وسط هم میچرخه!... ته شفت وسط هم که یوک گاردون عقبه! و گاردون عقب خورده بهش دیگه!، پس گاردون عقب رو میچرخونه... اما!!!!!!... این وسط یه اتفاق دیگه ای میافته!!...
قبلش یه چیزهایی رو بررسی میکنیم تا بفهمیم اون اتفاق چیه!...
تو کمک دو تا فورک یا ماهک داریم... یه آلومینیومی و یه چدنی...
آلومینیومی به Mode مربوطه و چدنی به Range...
یعنی اولی ماشین رو از 2H میبره به 4H، یا به قولی از حالت 2 چرخ متحرک تبدیل میکنه به 4 چرخ متحرک و با ضریب دنده ها هیچ کاری نداره... ولی دومی ماشین رو از وضعیت H یا High Range، میبره تو وضعیت L، یا Low Range که ضریب دنده ها رو سنگین میکنه!...
وقتی ما میخوایم بریم تو کمک سبک!، اون آلومینیومیه وارد عمل میشه!...
یعنی ایشون!:
https://web.archive.org/web/20171007...W_85-TC-10.jpg
این ماهک رو یه قطعه ای سواره که بهش میگن Sliding Clutch یا کلاچ لغزنده...
https://web.archive.org/web/20171007...85-TC-11-0.jpg
فلش قرمز ایشون رو نشون میدن!!...
تو این عکس هم میتونید موقعیت ماهک و Sliding Clutch و شیوه درگیر شدنشون رو ببینید!... فلش سفید!... (به اون سبزه بعداً میرسیم!... فعلاً درگیر اون نشید!...)
http://www.tuningforum.ir/
فلش آبی (تو عکس شفت وسط) هم دنده گرداننده رو نشون میدن!...
برای اینکه دنده گرداننده با شفت وسط درگیر بشه و ازش نیرو بگیره و بده به زنجیر و منتقل کنه به دنده گردنده که سر شفت کوچولوی خروجی دف جلو قرار داره!، لازمه که اول یه دنده دیگه که داخل این دنده گرداننده قرار داره، با شفت وسط درگیر بشه!...
این دنده واسطه! که ارتباط دنده گرداننده رو با شفت وسط هم برقرار میکنه و هم قطع میکنه، همون فلش زرده هست!...
حالا برای درگیر کردن دنده واسطه که بهش Sprocket Carrier میگن، و اینجا به کشویی شفت وسط معروفه!، لازمه که یه چیزی تکونش بده!...
این کار رو همون فلش قرمزه انجام میده!... ماهک آلومینیومیه میافته رو این و هلش میده عقب!...
وقتی این فلش قرمزه! میره عقب!، دنده واسطه (کشویی) رو جابجا میکنه و ارتباط شفت وسط رو با دنده گرداننده (فلش آبی!) برقرار میکنه و گشتاور بهش منتقل میشه و میچرخوندش! و اونم زنجیر رو میچرخونه! و زنجیر هم اون یکی دنده بزرگه، یعنی گردنده رو میچرخونه و شفت کوچولویی که روش سواره میچرخه و نیرو به گاردون جلو منتقل میشه و ماشین میشه 4 چرخ متحرک!...
وقتی هم از حالت کمک سبک بر میگردیم به 2H، ماهک آلومینیومیه حرکت میکنه و فشار رو از رو سر Sliding Clutch یا همون فلش قرمزه بر میداره!... نتیجتاً اون فنری که قبلاً فشرده شده بود، مجموعه رو جابجا میکنه و ارتباط بین شفت وسط و دنده کشویی قطع میشه و ماشین میشه دو چرخ متحرک... یعنی دیگه گشتاوری به دنده گرداننده منتقل نمیشه!...
در حالت استاندارد، لازمه اینکه از کمک استفاده کنیم اینه که ماشین 4 چرخ متحرک بشه... (میگم حالت استاندارد، چون تو مقوله Twin Shifter کردن کمک، لازم نیست ماشین تو کمک که هست حتماً اولش 4 چرخ متحرک بشه!... چند حالت خواهید داشت...)
به هر جهت تو حالت استاندارد و فابریک، اگه ماهک آلومینیومی بشکنه، کلاً کمکتون تعطیل میشه!... چون دیگه ارتباط شفت وسط با دنده گرداننده و متعاقباً زنجیر، برقرار نمیشه و دیگه تحرک دف جلو رو نخواهید داشت!...
حالا میریم سراغ کمک سنگین یا حالت حالا میریم سراغ کمک سنگین یا حالت 4L!... اینجا دیگه با تغییر ضرایب روبرو هستیم!... حالا چجوری ضرایب کمک تو وضعیت سنگین، بیشتر میشه؟!...
قبلش باید کمی برگردیم به عقب! و یه چیزهایی رو هم اضافه کنم!...
ما گفتیم تو کمک، سر شفت وسط و در حقیقت در فاصله بین شفت وسط و دنده گوشتکوبی یا همون دنده ورودی، دو تا چرخ دنده داریم که واسطه ارتباط شفت وسط و دنده گوشتکوبی هستن!... یادتونه؟!... همون سیاره ای و حلقوی!... این رو داشته باشید تا بریم جلوتر!...
تو کمک ، روی قسمت داخلی پوسته و دقیقاً پشت دنده گوشتکوبی، یه دنده ثابت، یعنی غیر متحرک و فیکس شده!، داریم که بهش میگن Low Range Lock Plate... یا همون صفحه قفل کن ضریب سنگین!... خلاصه میگیم قفل کن!...
که ایشون تشریف دارن!... فلش زرد!...
https://web.archive.org/web/20171007...85-TC-11-2.jpg
دندونه هاش هم فاصله دار هست و حالت خاص خودش رو داره!...
این دنده همونجور که گفتم سر جاش فیکس شده و نمیچرخه! و تنها چرخ دنده ای هست که تو این ماشین نمیچرخه! و سر جاش ثابته!...
اگه به عکس بالا دقت کنید، چند تا دایره روش می بینید که اینا جایی هستن که پیچ های فیکس کننده صفحه توشون پیچیده و سفت میشه!...
این نمای اون طرفش!، یعنی بیرون پوسته هست!... میتونید پیچ های فیکس کننده صفحه قفل کن رو ببینید!...
https://web.archive.org/web/20171007...85-TC-11-3.jpg
البته این قسمت جایی هست که واسطه کمک و گیربکس میافته روش و تا واسطه باز نشه نمی تونید پیچ ها رو ببینید!...
گفتیم هم تو حالت 2H و هم 4H، دنده گوشتکوبی، دنده های سیاره ای و حلقوی رو به عنوان یه مجموعه واحد میچرخونه!... یعنی دو تاشون با هم میچرخن...
وقتی میریم تو کمک سنگین، یعنی 4L، دیگه اینجور نیست!...
تو این حالت، ماهک چدنی که پشت مجموعه دنده های سیاره ای و حلقوی قرار داره و هم تو این عکس ها معلومه!،
https://web.archive.org/web/20171007...W_85-TC-12.jpg
https://web.archive.org/web/20171007...W_85-TC-13.jpg
https://web.archive.org/web/20171007...W_85-TC-14.jpg
https://web.archive.org/web/20171007...W_85-TC-15.jpg
و هم تو اون عکسی که از موقعیت ماهک آلومینیومی اون بالا! گذاشتم، یعنی این عکس!، با فلش سبز معلومه!،
http://www.tuningforum.ir/
و اینجا هم زیر ماهک آلومینیومیه پیداست!،
https://web.archive.org/web/20171007...W_85-TC-18.jpg
کل مجموعه رو به سمت صفحه قفل کن حرکت میده و دندونه های دنده حلقوی با دندونه های این صفحه یا دنده قفل کن درگیر میشن و نتیجه اش این میشه که دیگه دنده حلقوی نمیتونه بچرخه!...
تا قبل از قفل شدن دنده حلقوی، این دنده با همراه دنده سیاره ای با هم به عنوان یه مجموعه واحد می چرخیدن!، ولی الان دیگه دنده حلقوی قفل شده! و تکون نمیخوره! و سر جاش ثابت شده!...
نتیجه این میشه که همراهی دنده های حلقوی و سیاره ای در چرخش از بین میره!...
حالا دیگه به جای اینکه دنده حلقوی و سیاره ای با هم به عنوان یه مجموعه واحد توسط دنده ورودی یا همون گوشتکوبی! چرخونده بشن!، دنده حلقوی ثابت شده و دنده گوشتکوبی دنده سیاره ای رو داخل دنده حلقوی میچرخونه!...
یعنی اون 4 تا دنده ای که تو 4 گوشه دنده سیاره ای قرار داشت، و قبلاً تو دنده حلقوی نمیچرخیدن، الان دیگه دارن تو اون میچرخن!...
همین امر باعث میشه گشتاور ورودی به کمک، بعد از چرخش دنده سیاره ای تو دنده حلقوی به شفت وسط منتقل بشه که به خاطر بزرگی دنده های سیاره ای و حلقوی، دیگه ضریب چرخش که تا قبل از قفل شدن دنده حلقوی، 1 به 1 بود، حالا دیگه به 1 به 2.61 تغییر کنه و سنگین بشه!...
یعنی اگه قبلاً دنده گوشتکوبی 1 دور که میزد، مجموعه دنده های سیاره ای و حلقوی که با هم تو چرخیدن همراه بودن، 1 دور میزدن و شفت وسط هم 1 دور میزد، اما الان دیگه دنده گوشتکوبی مجبوره 2.61 دور بزنه تا دنده سیاره ای 1 دور کامل بزنه و شفت وسط رو هم 1 دور کامل بچرخونهه... چرا که حالا دیگه دنده سیاره ای همراه با دنده حلقوی نمیچرخه، بلکه حلقوی ثابت شده و سیاره ای داره توش میچرخه و ناچاره که کل محیط این دنده رو طی کنه که دور بیشتری لازم داره...
به همین خاطر دیگه سرعت گردش شفت وسط میاد پایین و در عوض قدرت بالاتر میره... بقیه فرایند یعنی انتقال قدرت به دف جلو فرقی با حالت 4H نداره و از طریق دنده گرداننده، زنجیر و دنده گردنده، نیرو منتقل میشه به گاردون جلو...
حالا متوجه شدید چرا گفتم اگه ماهک چدنی بشکنه فقط کمک سنگینتون تعطیل میشه؟... چون دیگه نمیتونه دنده حلقوی رو تو صفحه قفل کن، قفل کنه!...
اگه موقع جا زدن کمک سنگین با ملایمت این کار رو نکنید، کم کم بعد مدتی دندونه های دنده حلقوی و صفحه قفل کن کچل میشن! و دیگه نمیتونن تو هم قفل بشن و کمک سنگینتون ایراد پیدا میکنه!...
الان اگه به همون عکسی که اون اول از دنده حلقوی و سیاره ای، که تو هم رفتن!، گذاشتم نگاه کنید می بینید که دندونه های دنده حلقوی دچار سایش و کچلی! شدن!...
اینم بگم که وضعیت ماهک ها جوری هست که همیشه موقع استفاده از کمک، اول آلومینیومیه وارد عمل میشه و ماشین رو 4x4 میکنه، و بعد اگه لازم بود چدنیه حرکت میکنه و ماشین رو از 4H میبره تو 4L...
موقع آزاد کردن کمک هم اول دنده حلقوی از قفل بودن در میاد، و ماشین میشه 4H و بعد ارتباط بین شفت وسط و دنده گرداننده از بین میره و قطع میشه و ماشین میشه 2H...
فقط اینم اضافه کنم که این وسط (بین سبک و سنگین) یه حالت N هم هست که تو اون ارتباط شفت وسط با دنده های حلقوی و سیاره ای و گوشتکوبی قطع میشه و گشتاور از گیربکس به کمک منتقل نمیشه... ضمن اینکه ارتباط بین شفت وسط با دنده گرداننده هم قطع میشه...
اینم واسه حسن ختام!:
https://web.archive.org/web/20171007...2452345325.jpg
