تاپيک جامع در مورد cng / مزايا و معايب / سوال و جواب

بررسي آثار گازسوز كردن خودروها

مسعود عابدي
كارشناس مركز تحقيقات و نوآوري صنايع خودرو سايپا

يكي از مشكلات موجود در كشور، مصرف زياد سوخت‏هاي بنزين و گازوئيل است كه علاوه بر آلوده كردن هواي شهرها، سالانه هزينه‏هاي ارزي بسياري بر اقتصاد ما تحميل مي‏كند. در صورتي كه خودروها با همين كيفيت ساخته شوند و هيچ گونه بهينه‏سازي در موتورها و در مصرف سوخت صورت نگيرد، تا چند سال آينده تعداد خودروها به چند برابر افزايش خواهد يافت، هزينه‏هاي ارزي براي تامين انرژي موردنياز خودروها و ميزان آلودگي هواي شهرها رشد سرسام‏آوري خواهد كرد. اگر بتوان گاز طبيعي را جايگزين سوخت‏هايي مانند بنزين و گازوئيل در خودروها-به خصوص خودروهاي عمومي-كرد، سالانه صرفه‏جويي ارزي قابل ملاحظه‏اي به عمل خواهد آمد.
براساس آخرين آمار منتشره، ذخاير تثبيت شده گاز طبيعي جهان در سال 2001 با 3/3 درصد افزايش نسبت به سال قبل به 155 تريليون متر مكعب بالغ شد و كشورهاي روسيه و ايران به ترتيب با داشتن 7/30 و 7/16 درصد از اين ميزان، بزرگترين ذخاير گازي جهان را در اختيار دارند.
ميزان ذخاير گاز قابل استحصال كشور در پايان سال 1380 بالغ بر 5/26 تريليون مترمكعب بوده است.
اين ارقام به خوبي نشان از اهميت راهبرد توسعه بهره‏برداري از گاز طبيعي –چه در زيربخش‏هاي اقتصاد ملي و چه در بخش صادرات-دارد.
به علاوه از آنجا كه در يك دهه گذشته، رويكرد جهاني به كاهش آلاينده‏هاي محيط زيست وارد مرحله نويني شده، گسترش استفاده از گاز طبيعي به عنوان سوختي پاك، در دستور كار بيشتر كشورهاي جهان قرار گرفته است. به اين ترتيب و براساس پيش‏بيني‏ها، نرخ رشد مصرف گاز طبيعي در قرن 21 بالاترين نرخ رشد را در مقايسه با نرخ رشد مصرف ساير حامل‏هاي انرژي خواهد داشت تا آنجا كه قرن 21، قرن گاز ناميده شده است.
در حال حاضر مهمترين محور گسترش مصرف گاز طبيعي در داخل كشور،‌ توسعه انتقال گاز به شهرها و روستاهاست. به موازات آن، اتفاق مهم ديگر ايجاد زيرساخت و ساختارهاي لازم براي استفاده از سوخت گاز طبيعي در بخش حمل و نقل است، به اين ترتيب كه سوختي نسبتاً ارزان به نام CNG در اختيار مصرف‏كنندگان قرار گيرد كه در كاهش سطح آلودگي هوا نيز نقش مهمي خواهد داشت.
سابقه استفاده از موتورهاي گازسوز به چند دهه قبل برمي‏گردد. اولين فعاليت مهم براي گازسوز كردن موتورهاي درو نسوز در سال 1930 در امريكا انجام شد.
تمايل به گازسوز كردن موتورها در اوايل دهه 50 ميلادي افزايش يافت؛ تا اين كه مرتفع شدن مسائلي از قبيل سوخت نامناسب، تجهيزات ناقص و نيز گراني گاز، استفاده از گاز در موتورهاي درونسوز را جدي كرد.
از آن زمان تاكنون طرح‏هاي متنوعي براي گازسوز كردن موتورهاي احتراق داخلي ارائه شده است. مهمترين مزاياي استفاده از سوخت‏هاي گازي در موتورهاي احتراقي عبارتند از:
1. صرفه‏جويي در سوخت و روغن موتور
2. كاهش آلودگي محيط زيست
3. كاهش هزينه‏هاي نگهداري موتور
در كشور ما نيز CNG جايگزين بسيار مناسبي است زيرا:
1. در بيشتر مناطق كشور در دسترس است.
2. بسيار پاك مي‏سوزد و كمترين آلايندگي را دارد.
3. بسيار ارزان و باصرفه است.
4. هزينه مصرفي كمتري بر اقتصاد تحميل مي‏كند.

در طول چهار دهه گذشته به علت افزايش جمعيت و مصرف روزافزون انرژي، آلودگي هواي شهرهاي بزرگ، اتكاي بيش از حد به نفت و كاهش ذخاير نفتي، تلاش‏هاي بسياري براي تنوع بخشيدن به انرژي و سوخت‏هاي جايگزين در جهان صورت گرفته است.
گاز طبيعي يكي از انواع انرژي بود كه به دليل داشتن كيفيت مناسب و ويژگي‏هاي خاص به عنوان يكي از سوخت‏هاي جايگزين شناخته شد. در طول 20 سال گذشته فعاليت‏هاي بسياري براي دستيابي به مخازن گاز طبيعي صورت گرفت و با كشف مخازن عظيم گاز طبيعي، سهم گاز طبيعي در تامين انرژي موردنياز كشور روز به روز افزايش يافت؛ به طوري كه در سال 1372 سهم گاز طبيعي به 8/32 درصد رسيد و سهم نفت خام در تامين انرژي در اين سال كاهش يافت و در سال 1373 نيز سهم گاز طبيعي براي مصرف داخلي روزانه به 96 ميليون مترمكعب رسيد. اين ميزان مصرف گاز طبيعي معادل 850 هزار بشكه نفت خام براي پالايش است. در سال‏هاي بعد ميزان مصرف گاز طبيعي در كشور سير صعودي پيدا كرد.
همان گونه كه ذكر شد، ميزان ذخاير گاز قابل استحصال كشور در پايان سال 1380 بالغ بر 5/26 تريليون مترمكعب بوده است. مصرف داخلي گاز طبيعي در اين سال معادل 68 ميليارد مترمكعب بود كه 6/32 درصد آن به بخش خانگي-تجاري و عمومي، 9/13 درصد به بخش صنعت، 1/36 درصد به نيروگاه‏ها، 3/4 درصد به پالايشگاه‏ها، 8/8 درصد به پتروشيمي و 2/4 درصد به حمل و نقل، سوخت شركتي، گازهاي اسيدي و تخليه اختصاص داشت.
براساس آمار تا سال 2001، يك ميليون و 850 هزار خودرو در جهان گازسوز شده‏اند و در مجموع چهار هزار ايستگاه سوختگيري در جهان وجود دارد.
هم اكنون در 14 كشور بيش از 10 هزار خودرو تبديل به گازسوز شده‏اند. خودروهايي كه موتور آنها فقط با گاز CNG كار مي‏كند، مواد آلاينده كمتري نسبت به خودروهاي تبديل شده به وجود مي‏آورند اما هزينه آنها بيشتر است.
يكي از مشكلات اساسي كشورهاي در حال توسعه، تبديل و CNG‌سوزكردن نادرست خودروها و استفاده از كيت و سيلندر نامرغوب است.
حجم ذخاير اثبات شده و قابل استحصال گاز طبيعي در جهان بالغ بر 5450 تريليون فوت مكعب است كه ايران 929 تريليون فوت مكعب يعني 17 درصد از اين ذخاير اثبات شده را در اختيار دارد. با درنظر گرفتن ارقام كنوني ذخاير قابل استحصال اين سوخت هيدروكربوري، منابع كشف شده گاز طبيعي پاسخگوي حدود 63 سال مصرف گاز در جهان و افزون بر 400 سال مصرف گاز در سطح كنوني در ايران است.
سوخت گازي كه در خودروها استفاده مي‏شود، از تنوع بسياري برخوردار است. در صنعت از دو نوع سوخت گازي CNG، LPG استفاده مي‏شود كه هر يك از آنها با توجه به شرايط موجود براي خودرو انتخاب مي‏شوند.
سوخت CNG (Compressed natural gas) با فشردن گاز طبيعي (معمولاً متان) در فشارهاي بالا به دست مي‏آيد اين گاز، سوخت ايده‏آل خودروست اما تهيه و استفاده مناسب از آن به تكنولوژي و تجهيزات پيچيده‏اي نياز دارد.
سوخت LPG (Liquefied petroleum gas) تركيبي از پروپان و بوتان است كه مي‏تواند در فشارهاي پايين به مايع تبديل شود. به كارگيري آسان اين سوخت، آن را به عنوان بهترين سوخت گازي خودروها مطرح كرده است.
از جمله مزاياي ديگر گاز مايع، بالا بودن عدد اكتان آن است. گاز مايع مخلوطي از گازهاي مختلف است و از اين رو نمي‏توان براي آن عدد اكتان دقيقي را بيان كرد اما اندازه‏گيري‏هاي عدد اكتان براي گازهاي تشكيل‏دهنده گاز مايع نمايانگر بالاتر بودن اين عدد نسبت به بنزين است.
ويژگي ديگر گاز مايع به عنوان سوخت خودرو، بالا بودن ارزش حرارتي آن در مقايسه با بنزين است.
در طرح قبلي گازسوز كردن خودروها، از گاز مايع به عنوان سوخت خودروها استفاده مي‏شد كه اين سوخت به لحاظ آلايندگي زيست محيطي و همچنين هزينه حمل و انتقال آن از بنادر به نقاط مصرف، شرايطي همانند بنزين داشت بنابراين اجراي اين طرح متوقف شد. در طرح جديد، از گاز طبيعي CNG به جاي بنزين در خودروها استفاده مي‏شود كه اين روش داراي تكنولوژي 25 ساله است.
استفاده از گاز طبيعي به عنوان سوخت خودروها داراي مزيت‏هاي بسياري است. قيمت گاز طبيعي در مقايسه با بنزين بسيار پايين بوده و به لحاظ ايجاد آلاينده‏هاي زيست محيطي، سوختي استاندارد است و آلودگي زيست محيطي ايجاد نمي‏كند. دولت سالانه بيش از يك ميليارد دلار بنزين وارد مي‏كند كه اگر اين ميزان سرمايه‏گذاري در بخش گاز طبيعي صورت گيرد، از يك سو به دليل وفور آن در كشور و مزاياي فراوان اين طرح و از سوي ديگر به دليل شرايط دشوار صادرات گاز كشور، مي‏تواند كمك بزرگي به اقتصاد مملكت باشد.
گاز طبيعي در مقايسه با ساير سوخت‏هاي فسيلي متداول، پايين‏ترين ارزش حرارتي را دارد و برخلاف ساير هيدروكربورها قابل تبديل به مواد با ارزش افزوده بالا نيست.
گاز طبيعي به صورت مستقل و يا همراه با نفت خام يا مايعات گازي از چاه‏ها استحصال مي‏شود و به طور عمده از متان تشكيل شده و حاوي مقادير ناچيزي اتان، پروپان، بوتان و پنتان است. در حال حاضر عمده‏ترين مصرف آن در شبكه گازرساني شهري است و براي استفاده در بخش حمل و نقل بسيار به صرفه است. علاوه بر اين با استفاده از گاز طبيعي به جاي سوخت‏هاي فسيلي، انتشار آلودگي‏هاي ناشي از مصرف سوخت‏هاي فسيلي قطع مي‏شود و در هزينه‏ها نيز صرفه‏جويي خواهد شد.
سوخت CNG در ايران
ايران به لحاظ ويژگي‏هاي زير، يكي از گزينه‏هاي مناسب براي به كارگيري CNG به عنوان سوخت مورد استفاده در خودروهاست:
1. داراي دومين ذخاير گاز جهان است.
2. جزء توليدكنندگان عمده گاز جهان است.
3. داراي شبكه گسترده خط لوله گاز است كه نصب جايگاه سوخت رساني در سرتاسر كشور را ميسر مي‏كند.
4. به علت طراحي قديمي و عمر بالاي خودرو، مصرف سرانه سوخت خودروهاي ايران (در ازاي هر خودرو) در مقايسه با معيار متوسط جهاني بسيار زياد است.
5. نرخ داخلي گاز طبيعي ايران بسيار ارزان است.
6. بالاترين نسبت مصرف گاز به كل سوخت‏ها را در جهان دارد.

در ايران براي اولين بار در سال 1356 طرح استفاده از گاز طبيعي در خودروها به صورت آزمايشي در شهرستان شيراز با تبديل 1200 دستگاه سواري به مرحله اجرا درآمد. به همين منظور دو ايستگاه سوخت‏گيري CNG براي سرويس‏دهي به اين خودروها ايجاد شد. هم اكنون نيز يك ايستگاه سوخت‏گيري و 500 خودرو در شيراز فعال هستند و قيمت فروش گاز طبيعي براي هر بار شارژ معادل 10 مترمكعب گاز 550 ريال است. در مشهد نيز دو ايستگاه سوخت‏گيري گاز طبيعي در سال 1367 و 1374 ايجاد شد. كل خودروهاي گازسوز شده از ابتداي طرح تاكنون حدود 1200 خودروست كه 475 دستگاه آن در مشهد فعال هستند. قيمت گاز طبيعي براي هر بار شارژ معادل 10 مترمكعب گاز حدود 700 ريال است.
در تهران نيز شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه در سال 1371 تحقيقاتي را براي گازسوز كردن اتوبوس‏هاي درون شهري آغاز كرد. اين طرح در سال 1375 به بهره‏برداري رسيد. در حال حاضر 116 دستگاه اتوبوس با سوخت CNG در حال تردد هستند و يك ايستگاه سوخت‏گيري گاز طبيعي وجود دارد.

خودروهايي با سوخت گاز طبيعي NGV (Natural Gas Vehicles)
تفاوت اصلي ميان خودروهاي گازسوز و خودروهاي معمولي، در سيستم سوخت رساني آنهاست. گاز طبيعي در ايستگاه‏هاي سوخت‏گيري به ميزان مناسب متراكم و در مخزن ذخيره سوخت خودرو ذخيره مي‏شود.
سيستم سوخت رساني در خودروهاي گازسوز به اين گونه است كه ابتدا گاز با عبور از شير ايمني مخزن وارد سيستم سوخت‏رساني مي‏شود، پس از ورود به رگولاتور و كاهش فشار براي اختلاط با درصد مناسبي از هوا، به ميكسر انتقال مي‏يابد و بعد از اختلاط، به درون محفظه احتراق هدايت مي‏شود. استفاده از گاز طبيعي به عنوان سوخت در خودروهاي گازسوز به صورت دوگانه‏سوز
(CNG و بنزين) تك سوخته (CNGسوز) و دوسوخته (CNG و گازوئيل) است.

خودروهاي دوگانه‏سوز
اين خودروها داراي دو سيستم جداگانه سوخت‏رساني بنزين و گاز طبيعي‏اند كه به صورت اختياري امكان استفاده از يك سوخت را دارند.
خودروهاي تك سوخته
اين خودروها صرفاً توانايي استفاده از يك سوخت را دارند و به دليل عملكرد بهتر موتور به لحاظ بازده، شتاب و صداي آرام موتور در مقايسه با نوع دوگانه‏سوز، بيشتر مورد توجه قرار گرفته‏اند.
خودروهاي دوسوخته
موتورهاي ديزل فاقد سيستم جرقه‏زني‏اند و در صورتي قابليت استفاده از گاز طبيعي را خواهند داشت كه سيستم جرقه‏زني روي موتور تعبيه شود يا مخلوط گاز طبيعي و گازوئيل به عنوان سوخت مورد استفاده قرار گيرد.

اثرات استفاده از CNG در كاهش آلودگي هوا
از آنجا كه وسايل نقليه، موتوري در ايجاد آلودگي هوا نقش اصلي را به عهده دارند، يكي از راه‏هاي كاهش آلودگي هوا گازسوز كردن آنهاست. سوخت‏هاي مصرفي بنزين و گازوئيل كه وزن مخصوص آنها به ترتيب 75 درصد و 84 درصد است، در مقايسه با گاز مايع به وزن مخصوص 55 درصد و گاز طبيعي، سوخت‏هاي سنگين‏تري به حساب مي‏آيند.
هر چه مولكول‏هاي تشكيل‏دهنده سوخت از هيدروكربن‏هاي بزرگتري ساخته شده باشد، به هنگام مصرف، احتراق ناقص‏تري انجام مي‏شود و در نتيجه منوكسيد كربن و هيدروكربورهاي نسوخته بيشتري وارد هوا مي‏شود. گاز طبيعي فشرده يا متان (CH4) مزاياي بسياري نسبت به بنزين دارد. اولاً خوش‏سوز است و به سرب به عنوان ماده خوش سوزكننده كه به بنزين اضافه مي‏شود، احتياج ندارد؛ ثانياً چون گاز طبيعي به طور يكنواختي با هوا مخلوط مي‏شود، تميزتر مي‏سوزد و دودگرفتگي به وجود نمي‏آورد بنابراين برعمر موتور مي‏افزايد و به سرويس كمتري نياز دارد و هزينه نگهداري خودرو پايين مي‏آيد. همچنين نسبت كربن به هيدروژن در گاز طبيعي از بنزين كمتر است؛ در نتيجه ميزان منوكسيد كربن توليدي آن حدود يك سوم كمتر از بنزين است و به علت خوش‏سوزي، نسبت توليد CO2 بيشتر از CO خواهد بود. اختلاط بهتر گاز طبيعي با هوا باعث پايين آوردن هيدروكربورهاي نسوخته مي‏شود و در نتيجه انتشار هيدروكربورهاي نسوخته 45 درصد كمتر خواهد شد.
آلاينده منوكسيد كربن يك خودروي گازسوز به طور متوسط 90 درصد از بنزين‏سوز كمتر است.
گاز طبيعي پس از هيدروژن پاكترين سوخت جايگزين است و چون بيش از 80 درصد اين سوخت از متان تشكيل شده، گازهاي آلاينده منتشره از خودروهاي با سوخت گاز طبيعي، كمتر از خودروهاي بنزيني مشابه است.
آلاينده منواكسيد كربن يك خودروي گازسوز تقريباً بين 76 تا 95 درصد و اكسيدهاي نيتروژن حداقل 77 درصد كمتر از حالت بنزين‏سوز منتشر مي‏شود.
انتشار آلاينده‏هاي سمي ناشي از تبخير بنزين از باك خودرو، در زمان سوخت‏گيري در خودروهاي گازسوز به وقوع نمي‏پيوندد، همچنين در واحد انرژي، گاز طبيعي نسبت به ساير سوخت‏هاي هيدروكربني مايع، بنزين، گازوئيل، كربن كمتري دارد و از اين رو ميزان انتشار دي اكسيد كربن در مسافتي يكسان، از خودروهاي گازسوز كمتر است.
وقتي سوخت گاز به صورت صددرصد استفاده مي‏شود، ميزان آلاينده‏هاي موتور قابل قياس با ديزل نيست و برخي شاخص‏هاي آلايندگي ديزل مانند ذرات و دوده صددرصد حذف مي‏شود.
ميزان گوگرد هم قابل قياس نيست چون گازوئيل ما يك درصد گوگرد دارد كه 10 تا 20 برابر بالاتر از استاندارد اروپايي است بنابراين باران‏هاي اسيدي، دوده و ذرات حذف مي‏شود. در خصوص هيدروكربورها بايد گفت، چون هيدروكربور متان (CH4) و پروپان (C3H8) و بوتان (C4H10) هيدروكربورهاي شناخته شده و بي‏ضرري هستند، نسبت به گازوئيل كه داراي هيدروكربورهاي سنگين و خطرناك مثل ارومات‏ها و هيدروكربورهاي حلقوي است، بسيار سالمترند. منواكسيد كربن كاملاً قابل كنترل است و اكسيدهاي ازت هم در مقايسه با حالت ديزلي كمتر مي‏شود.
با استفاده از خودروهاي با سوخت CNG مي‏توان آثار مخرب گلخانه‏اي CO2 را 20 درصد كاهش داد.
كاهش انتشار آلاينده‏هاي CNG نسبت به ساير سوخت‏ها
20 درصد CO2
65 درصد CO
30 درصد Nox
95 درصد PM
89 درصد NmHc

ايمني بيشتر خودروها
گاز طبيعي از هوا سبكتر است و به اين دليل در صورت نشت گاز از مخزن ذخيره سوخت و ديگر اجزاء، به سرعت به سمت بالا حركت مي‏كند.
دماي اشتعال گاز طبيعي تقريباً دو برابر بنزين است كه باعث مي‏شود خطر انفجار يا آتش‏سوزي خوردوهاي گازسوز به شدت كاهش يابد. جدا از مشخصات فيزيكي و شيميايي گاز طبيعي، مخازن ذخيره گاز طبيعي CNG نيز در مقايسه با باك‏هاي معمولي خودروها استحكام بيشتري دارند.
كليه مخازن ذخيره اين گاز مي‏تواند به شير جلوگيري از جريان بيش از حد مجهز باشند كه در صورت كاهش ناگهاني فشار، به قطع مسير خروج گاز اقدام مي‏كنند.
مصرف گاز در خودروها از سال 1374 تا 78 به ترتيب 62، 147، 167، 290 و 750 تن در روز رسيد بنابراين روند استقبال از گاز در خودروها مطلوب بوده است اما موفقيت آن منوط به برنامه‏ريزي، هماهنگي و پاسخگويي به نياز مصرف‏كنندگان در سال‏هاي آينده است تا بتوان به نتايج مطلوبي در زمينه بهينه‏سازي مصرف سوخت خودروها و كاهش آلودگي هوا دست يافت.
استفاده از گاز طبيعي فشرده داراي محاسن و معايبي است. مهمترين محاسن آن عبارتند از: انتشار آلاينده‏هاي كمتر، قيمت ارزانتر، عمليات آرام و بي سروصداي موتور نسبت به موتورهاي ديزلي و كاهش انتشار دي اكسيد گوگرد.
معايب گازسوز كردن خودروها شامل هزينه بالاي پخش و ذخيره‏سازي گاز، ايجاد جايگاه‏هاي سوخت‏گيري، هزينه بيشتر خودرو، كوتاهتر شدن مسافت پيمايش خودرو، نياز به تانك سوخت بسيار سنگين و مشكلات عملياتي و كاري بيشتر نسبت به خودروهاي با سوخت فسيلي است.
امروزه گاز طبيعي فشرده از نظر اقتصادي تنها سوخت جايگزين براي خودروهاي سنگين است. براي تبديل و گازسوز كردن خودروهاي ديزلي و تهيه تجهيزات سوخت‏گيري به سرمايه‏گذاري سنگين نياز است كه به علت ارزاني و فراواني سوخت گاز طبيعي و كاهش آلايندگي‏هاي زيست محيطي، توجيه فني و اقتصادي دارد.
ساختار موتور خودروها براي استفاده از گاز مناسب نيست و راننده‏ها مي‏گويند پس از مدتي سوپاپ‏ها و موتور با مشكلاتي روبه رو مي‏شود و در اصطلاح به دليل خشكي گاز، فرسايش موتور بيشتر مي‏شود و هزينه تعمير آن افزايش مي‏يابد و عملاً صرفه‏جويي استفاده از گاز به جاي بنزين با اين هزينه‏ها از بين مي‏رود بنابراين خودروسازان بايد با سخت كاري و استفاده از آلياژهاي مناسب در خودروها و سوپاپ‏هاي موتور، امكان استفاده از گاز طبيعي را ايجاد كنند.
اگر خودروسازان با بهبود تكنولوژي و بالا بردن كيفيت موتور و سوپاپ‏ها امكان استفاده از گاز را ايجاد كنند و وزارت نفت نيز گاز را به وفور در دسترس مصرف‏كنندگان قرار دهد، در سال‏هاي آينده شاهد افزايش خودروهايي با سوخت پاك خواهيم بود و نگراني از افزايش آلودگي هوا كاهش خواهد يافت.
تاكنون توجيه فني و اقتصادي گازسوز كردن خودروهاي سواري با ترديد رو به رو بوده است. به همين دليل كشورهاي توسعه يافته براي تجاري كردن اين گونه خودروها اقدامي جدي نكرده‏اند.
آمارها نشان مي‏دهد كه از مجموع 750 ميليون خودروي موجود در جهان، تنها يك ميليون و 850 هزار خودرو گازسوز (CNG) شده‏اند كه معادل 25/0 درصد خودروهاي درحال تردد است و بيشتر آنها هم خودروهاي عمومي مانند تاكسي‏ها، كاميون‏ها، اتوبوس‏ها و سرويس‏هاي شهري هستند .
با توجه به اين كه خودروهاي عمومي در مقايسه با خودروهاي شخصي سوخت بيشتري مصرف مي‏كنند، تجهيز اين خودروها به سيستم گاز طبيعي از دو جنبه در اولويت قرار گرفت: اولاً با تجهيز اين خودروها به سيستم گاز طبيعي، از مصرف بيش از حد بنزين جلوگيري مي‏شود و از طرف ديگر وضعيت آلودگي شهرهاي بزرگ بهبود مي‏يابد.
دوره بازگشت هزينه نصب سيستم استفاده از گاز طبيعي در خودروهاي عمومي زير يك سال است.
توسعه شبكه انتقال گاز و نيز احداث ايستگاه‏هاي فشرده‏سازي، مستلزم سرمايه‏گذاري قابل توجهي است؛ البته اين سرمايه در كمتر از پنج سال از محل صرفه‏جويي‏هاي مستقيم در هزينه‏هاي سوختي كه بخش قابل توجهي از آن وارداتي است، جبران مي‏شود و از آن پس به سوددهي خالص نيز خواهد رسيد.
سرمايه‏گذاري براي CNG‌سوز شدن تاكسي‏ها در زماني كمتر از 9 ماه بازمي‏گردد.
براساس برآوردهاي صورت گرفته، در حالي كه با گازسوز شدن تاكسي‏ها ميزان مصرف فراورده مايع و گاز طبيعي تقريباً برابر خواهد بود (9000 ليتر و يا مترمكعب)، سود سالانه ناشي از جايگزيني سوخت تقريباً 1620 دلار است.
همچنين نسبت سود به سرمايه‏گذاري در CNG سوز شدن تاكسي‏ها 135 درصد و هزينه لازم براي گازسوز شدن هر تاكسي 1200 دلار است كه به سرعت بازمي‏گردد.
شايان ذكر است كه وجود شبكه گسترده خط لوله گاز در كشور نيز شرايط نصب جايگاه گازرساني را در اغلب نقاط كشور فراهم آورده است.
ما طي 10 سال تنها 120 دستگاه اتوبوس را گازسوز كرديم؛ در حالي كه كشوري نظير هند ظرف يك سال 35 هزار دستگاه اتوبوس را گازسوز كرده است.
وزارت صنايع نيز گازسوز شدن خودروها را با طرحي تحت عنوان (توسعه صنايع و سيستم‏هاي گازسوز خودرو) دنبال مي‏كند. براساس اين طرح كه بر دو دسته از خودروهاي بنزيني و ديزلي متمركز است تا پايان سال 87 معادل 2 ميليون خودروي گازسوز توليد مي‏شود. در اين طرح 10 درصد خودروهاي در حال كار گازوئيل سوز (معادل 16 هزار دستگاه) تا پايان سال 85 گازسوز خواهد شد.
به استناد اين طرح، وزارت صنايع 5/1 ميليون دستگاه خودروي OEM (خودرويي كه از ابتدا گازسوز است) به بازار عرضه خواهد كرد.
متقاضيان تاسيس جايگاه توزيع گاز طبيعي مي‏توانند با ارائه طرح خود به سازمان بهينه‏سازي مصرف سوخت، از تسهيلات يارانه‏اي بهره‏مند شوند.
شرايط مصرف سوخت در كشور به گونه‏اي است كه چاره‏اي جز حفظ نفت، حذف واردات بنزين و تبديل سوخت خودروها از بنزين به گاز طبيعي نداريم.
در حال حاضر شرايط براي جايگزيني سوخت و حذف واردات بنزين مساعد است ولي براي تسريع در اين برنامه بايد تاسيسات زيربنايي لازم را احداث كرده و با تبليغ مستمر، اطلاعات مردم را افزايش داد.
تجهيز هر خودرو به سيستم سوخت گاز طبيعي فشرده با نصب كيت، سيلندر تبديل و احداث جايگاه حدود 1400 دلار به طور سرانه هزينه دارد.

هزينه‏ها در تبديل سيستم سوخت به CNG

جدول 1: هزينه تجهيزات و دستمزد برحسب دلار امريكا
تجهيزات دستمزد جمع هزينه براي مشتري
خودروي سواري 450 50 500
وانت 650 50 700
اتوبوس يا كاميون 10000 500 10500

گفته مي‏شود بنزين كه امروزه سوخت غالب خودروهاي سواري در جهان است، هزينه توليد بسيار بالايي دارد و استفاده از اين سوخت در درازمدت غيرممكن است و صرفه اقتصادي ندارد.
در ايران سالانه مبلغ قابل توجهي از منابع پولي براي خريد بنزين مصرف مي‏شود و مقدار چشمگيري بنزين در خودروها مي‏سوزد. براساس آخرين آمارها، سالانه بيش از 18 ميليارد ليتر بنزين در ايران مصرف مي‏شود و تهران يكي از آلوده‏ترين شهرهاي جهان است؛ پس هم سرمايه‏هاي پولي خرج مي‏شود و هم هوا آلوده مي‏شود.
استراتژي استفاده از سوخت گاز طبيعي به جاي بنزين هم معضل آلودگي را مهار مي‏كند و هم از هزينه‏ها مي‏كاهد.
براساس برآوردها، در حال حاضر ميانگين مصرف بنزين هر تاكسي در شهرها حدود 30 ليتر در روز است. اگر به جاي آن از گاز استفاده شود، بيش از هزار و 600 دلار صرفه‏جويي سالانه در مصرف سوخت حاصل مي‏شود. علاوه بر آن، كاهش ميزان آلايندگي را هم در پي خواهد داشت.
در سه چهار سال گذشته در دهلي نو 140 هزار خودروي عمومي را گازسوز كرده‏اند، در حالي كه فاقد ذخاير گاز طبيعي هستند و CNG را وارد مي‏كنند. در پايتخت بنگلادش نيز حدود 100 هزار ريكشا را گازسوز كرده‏اند.
در فاز اول حدود 200 هزار خودروي عمومي از جمله تاكسي، اتوبوس، وانت بار و... در 15 شهر از جمله تهران، كرج، مشهد، تبريز، اصفهان و... به سيستم استفاده از گاز طبيعي تجهيز خواهند شد. در اين فاز حدود 150 ايستگاه سوخت‏گيري در شهرها و جاده‏ها احداث مي‏شود.

برنامه احداث جايگاه‏هاي سوخت‏گيري تا پايان سال 1384
تهران 100 مسير تهران – كرج 3
اصفهان 23 مسير كرج – قزوين 8
مشهد 23 مسير قزوين – زنجان 8
شيراز 23 مسير زنجان – تبريز 8
تبريز 22 مسير تهران – مشهد 23
كرج 22 مسير قزوين – رشت 8
رشت 10 مسير تهران – قم 8
زنجان 10 مسير قم – اراك 8
اراك 10 مسير قم – كاشان 8
قم 10 مسير قم – اصفهان 12
قزوين 10
سمنان 3
شاهرود 3
سبزوار 3
كاشان 3

هزينه احداث يك جايگاه سوخت‏گيري با ظرفيت 1500 خودرو در شبانه روز حدود 400 هزار دلار است.

افزايش 20 درصدي توليد خودروهاي گازسوز
كارخانه‏هاي خودروسازي از سال آينده به مدت پنج سال بايد سالانه 20 درصد به توليدات گازسوز خود اضافه كنند.
در طرح تبديل خودروهاي بنزين سوز و توليد خودروهاي گازسوز، تا پايان سال 87 حدود 4 ميليون و 30 هزار خودرو بايد گازسوز شود.
همچنين در صورتي كه نسبت فعلي بين جايگاه‏هاي سوخت و تعداد خودروها برقرار شود، احداث 1925 جايگاه ضروري است.
در ميان خودروهاي موجود، تبديل خودروهاي پيكان، پرايد و رنو در اولويت قرار دارد.

نتيجه‏گيري
با توجه به عملكرد قابل قبول موتورهاي CNG سوز انتظار مي‏‎رود كه اين سيستم بتواند در آينده پاسخگوي نياز ما باشد.
از طرفي افزايش روزافزون خودروها و بالطبع افزايش آلودگي شهرها به خصوص شهرهاي بزرگ، پرداختن به مقوله CNGسوز شدن خودروها را نه تنها يك انتخاب بلكه يك ضرورت كرده است. همچنين مزاياي اقتصادي اين طرح در سطح كلان كمك شاياني به اقتصاد كشور خواهد كرد.
مزيت ديگري كه به طور غيرمستقيم از طرح فوق‏الذكر به دست مي‏آيد، اثر اشتغالزايي در زمينه راه‏اندازي واحدهاي توليدي و نيز نصب، تعمير و نگهداري كيت‏هاي گازسوز است.
در مجموع استفاده از گاز طبيعي به ويژه در خودروهاي عمومي كه بيشترين رفت و آمد را در سطح شهر دارند، به عنوان راه حلي مناسب براي حداقل چند سال آينده مي‏تواند مورد توجه اساسي قرار گيرد.

سوخت LPG (Liquefied petroleum gas) تركيبي از پروپان و بوتان است كه مي‏تواند در فشارهاي پايين به مايع تبديل شود. به كارگيري آسان اين سوخت، آن را به عنوان بهترين سوخت گازي خودروها مطرح كرده است.
از جمله مزاياي ديگر گاز مايع، بالا بودن عدد اكتان آن است. گاز مايع مخلوطي از گازهاي مختلف است و از اين رو نمي‏توان براي آن عدد اكتان دقيقي را بيان كرد اما اندازه‏گيري‏هاي عدد اكتان براي گازهاي تشكيل‏دهنده گاز مايع نمايانگر بالاتر بودن اين عدد نسبت به بنزين است.
ويژگي ديگر گاز مايع به عنوان سوخت خودرو، بالا بودن ارزش حرارتي آن در مقايسه با بنزين است.
در طرح قبلي گازسوز كردن خودروها، از گاز مايع به عنوان سوخت خودروها استفاده مي‏شد كه اين سوخت به لحاظ آلايندگي زيست محيطي و همچنين هزينه حمل و انتقال آن از بنادر به نقاط مصرف، شرايطي همانند بنزين داشت بنابراين اجراي اين طرح متوقف شد. در طرح جديد، از گاز طبيعي CNG به جاي بنزين در خودروها استفاده مي‏شود كه اين روش داراي تكنولوژي 25 ساله است.
استفاده از گاز طبيعي به عنوان سوخت خودروها داراي مزيت‏هاي بسياري است. قيمت گاز طبيعي در مقايسه با بنزين بسيار پايين بوده و به لحاظ ايجاد آلاينده‏هاي زيست محيطي، سوختي استاندارد است و آلودگي زيست محيطي ايجاد نمي‏كند. دولت سالانه بيش از يك ميليارد دلار بنزين وارد مي‏كند كه اگر اين ميزان سرمايه‏گذاري در بخش گاز طبيعي صورت گيرد، از يك سو به دليل وفور آن در كشور و مزاياي فراوان اين طرح و از سوي ديگر به دليل شرايط دشوار صادرات گاز كشور، مي‏تواند كمك بزرگي به اقتصاد مملكت باشد.
گاز طبيعي در مقايسه با ساير سوخت‏هاي فسيلي متداول، پايين‏ترين ارزش حرارتي را دارد و برخلاف ساير هيدروكربورها قابل تبديل به مواد با ارزش افزوده بالا نيست.
گاز طبيعي به صورت مستقل و يا همراه با نفت خام يا مايعات گازي از چاه‏ها استحصال مي‏شود و به طور عمده از متان تشكيل شده و حاوي مقادير ناچيزي اتان، پروپان، بوتان و پنتان است. در حال حاضر عمده‏ترين مصرف آن در شبكه گازرساني شهري است و براي استفاده در بخش حمل و نقل بسيار به صرفه است. علاوه بر اين با استفاده از گاز طبيعي به جاي سوخت‏هاي فسيلي، انتشار آلودگي‏هاي ناشي از مصرف سوخت‏هاي فسيلي قطع مي‏شود و در هزينه‏ها نيز صرفه‏جويي خواهد شد.
سوخت CNG در ايران
ايران به لحاظ ويژگي‏هاي زير، يكي از گزينه‏هاي مناسب براي به كارگيري CNG به عنوان سوخت مورد استفاده در خودروهاست:
1.داراي دومين ذخاير گاز جهان است.
2.جزء توليدكنندگان عمده گاز جهان است.
3.داراي شبكه گسترده خط لوله گاز است كه نصب جايگاه سوخت رساني در سرتاسر كشور را ميسر مي‏كند.
4.به علت طراحي قديمي و عمر بالاي خودرو، مصرف سرانه سوخت خودروهاي ايران (در ازاي هر خودرو) در مقايسه با معيار متوسط جهاني بسيار زياد است.
5.نرخ داخلي گاز طبيعي ايران بسيار ارزان است.
6.بالاترين نسبت مصرف گاز به كل سوخت‏ها را در جهان دارد.
در ايران براي اولين بار در سال 1356 طرح استفاده از گاز طبيعي در خودروها به صورت آزمايشي در شهرستان شيراز با تبديل 1200 دستگاه سواري به مرحله اجرا درآمد. به همين منظور دو ايستگاه سوخت‏گيري CNG براي سرويس‏دهي به اين خودروها ايجاد شد. هم اكنون نيز يك ايستگاه سوخت‏گيري و 500 خودرو در شيراز فعال هستند و قيمت فروش گاز طبيعي براي هر بار شارژ معادل 10 مترمكعب گاز 550 ريال است. در مشهد نيز دو ايستگاه سوخت‏گيري گاز طبيعي در سال 1367 و 1374 ايجاد شد. كل خودروهاي گازسوز شده از ابتداي طرح تاكنون حدود 1200 خودروست كه 475 دستگاه آن در مشهد فعال هستند. قيمت گاز طبيعي براي هر بار شارژ معادل 10 مترمكعب گاز حدود 700 ريال است.
در تهران نيز شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه در سال 1371 تحقيقاتي را براي گازسوز كردن اتوبوس‏هاي درون شهري آغاز كرد. اين طرح در سال 1375 به بهره‏برداري رسيد. در حال حاضر 116 دستگاه اتوبوس با سوخت CNG در حال تردد هستند و يك ايستگاه سوخت‏گيري گاز طبيعي وجود دارد.
خودروهايي با سوخت گاز طبيعي NGV (Natural Gas Vehicles)
تفاوت اصلي ميان خودروهاي گازسوز و خودروهاي معمولي، در سيستم سوخت رساني آنهاست. گاز طبيعي در ايستگاه‏هاي سوخت‏گيري به ميزان مناسب متراكم و در مخزن ذخيره سوخت خودرو ذخيره مي‏شود.
سيستم سوخت رساني در خودروهاي گازسوز به اين گونه است كه ابتدا گاز با عبور از شير ايمني مخزن وارد سيستم سوخت‏رساني مي‏شود، پس از ورود به رگولاتور و كاهش فشار براي اختلاط با درصد مناسبي از هوا، به ميكسر انتقال مي‏يابد و بعد از اختلاط، به درون محفظه احتراق هدايت مي‏شود. استفاده از گاز طبيعي به عنوان سوخت در خودروهاي گازسوز به صورت دوگانه‏سوز
(CNG و بنزين) تك سوخته (CNGسوز) و دوسوخته (CNG و گازوئيل) است.
خودروهاي دوگانه‏سوز
اين خودروها داراي دو سيستم جداگانه سوخت‏رساني بنزين و گاز طبيعي‏اند كه به صورت اختياري امكان استفاده از يك سوخت را دارند.
خودروهاي تك سوخته
اين خودروها صرفاً توانايي استفاده از يك سوخت را دارند و به دليل عملكرد بهتر موتور به لحاظ بازده، شتاب و صداي آرام موتور در مقايسه با نوع دوگانه‏سوز، بيشتر مورد توجه قرار گرفته‏اند.
خودروهاي دوسوخته
موتورهاي ديزل فاقد سيستم جرقه‏زني‏اند و در صورتي قابليت استفاده از گاز طبيعي را خواهند داشت كه سيستم جرقه‏زني روي موتور تعبيه شود يا مخلوط گاز طبيعي و گازوئيل به عنوان سوخت مورد استفاده قرار گيرد.
اثرات استفاده از CNG در كاهش آلودگي هوا
از آنجا كه وسايل نقليه، موتوري در ايجاد آلودگي هوا نقش اصلي را به عهده دارند، يكي از راه‏هاي كاهش آلودگي هوا گازسوز كردن آنهاست. سوخت‏هاي مصرفي بنزين و گازوئيل كه وزن مخصوص آنها به ترتيب 75 درصد و 84 درصد است، در مقايسه با گاز مايع به وزن مخصوص 55 درصد و گاز طبيعي، سوخت‏هاي سنگين‏تري به حساب مي‏آيند.

هر چه مولكول‏هاي تشكيل‏دهنده سوخت از هيدروكربن‏هاي بزرگتري ساخته شده باشد، به هنگام مصرف، احتراق ناقص‏تري انجام مي‏شود و در نتيجه منوكسيد كربن و هيدروكربورهاي نسوخته بيشتري وارد هوا مي‏شود. گاز طبيعي فشرده يا متان (CH4) مزاياي بسياري نسبت به بنزين دارد. اولاً خوش‏سوز است و به سرب به عنوان ماده خوش سوزكننده كه به بنزين اضافه مي‏شود، احتياج ندارد؛ ثانياً چون گاز طبيعي به طور يكنواختي با هوا مخلوط مي‏شود، تميزتر مي‏سوزد و دودگرفتگي به وجود نمي‏آورد بنابراين برعمر موتور مي‏افزايد و به سرويس كمتري نياز دارد و هزينه نگهداري خودرو پايين مي‏آيد. همچنين نسبت كربن به هيدروژن در گاز طبيعي از بنزين كمتر است؛ در نتيجه ميزان منوكسيد كربن توليدي آن حدود يك سوم كمتر از بنزين است و به علت خوش‏سوزي، نسبت توليد CO2 بيشتر از CO خواهد بود. اختلاط بهتر گاز طبيعي با هوا باعث پايين آوردن هيدروكربورهاي نسوخته مي‏شود و در نتيجه انتشار هيدروكربورهاي نسوخته 45 درصد كمتر خواهد شد.
آلاينده منوكسيد كربن يك خودروي گازسوز به طور متوسط 90 درصد از بنزين‏سوز كمتر است.
گاز طبيعي پس از هيدروژن پاكترين سوخت جايگزين است و چون بيش از 80 درصد اين سوخت از متان تشكيل شده، گازهاي آلاينده منتشره از خودروهاي با سوخت گاز طبيعي، كمتر از خودروهاي بنزيني مشابه است.
آلاينده منواكسيد كربن يك خودروي گازسوز تقريباً بين 76 تا 95 درصد و اكسيدهاي نيتروژن حداقل 77 درصد كمتر از حالت بنزين‏سوز منتشر مي‏شود.
انتشار آلاينده‏هاي سمي ناشي از تبخير بنزين از باك خودرو، در زمان سوخت‏گيري در خودروهاي گازسوز به وقوع نمي‏پيوندد، همچنين در واحد انرژي، گاز طبيعي نسبت به ساير سوخت‏هاي هيدروكربني مايع، بنزين، گازوئيل، كربن كمتري دارد و از اين رو ميزان انتشار دي اكسيد كربن در مسافتي يكسان، از خودروهاي گازسوز كمتر است.
وقتي سوخت گاز به صورت صددرصد استفاده مي‏شود، ميزان آلاينده‏هاي موتور قابل قياس با ديزل نيست و برخي شاخص‏هاي آلايندگي ديزل مانند ذرات و دوده صددرصد حذف مي‏شود.
ميزان گوگرد هم قابل قياس نيست چون گازوئيل ما يك درصد گوگرد دارد كه 10 تا 20 برابر بالاتر از استاندارد اروپايي است بنابراين باران‏هاي اسيدي، دوده و ذرات حذف مي‏شود. در خصوص هيدروكربورها بايد گفت، چون هيدروكربور متان (CH4) و پروپان (C3H8) و بوتان (C4H10) هيدروكربورهاي شناخته شده و بي‏ضرري هستند، نسبت به گازوئيل كه داراي هيدروكربورهاي سنگين و خطرناك مثل ارومات‏ها و هيدروكربورهاي حلقوي است، بسيار سالمترند. منواكسيد كربن كاملاً قابل كنترل است و اكسيدهاي ازت هم در مقايسه با حالت ديزلي كمتر مي‏شود.
با استفاده از خودروهاي با سوخت CNG مي‏توان آثار مخرب گلخانه‏اي CO2 را 20 درصد كاهش داد.
كاهش انتشار آلاينده‏هاي CNG نسبت به ساير سوخت‏ها
20 درصد CO2
65 درصد CO
30 درصد Nox
95 درصد PM
89 درصد NmHc

ايمني بيشتر خودروها
گاز طبيعي از هوا سبكتر است و به اين دليل در صورت نشت گاز از مخزن ذخيره سوخت و ديگر اجزاء، به سرعت به سمت بالا حركت مي‏كند.
دماي اشتعال گاز طبيعي تقريباً دو برابر بنزين است كه باعث مي‏شود خطر انفجار يا آتش‏سوزي خوردوهاي گازسوز به شدت كاهش يابد. جدا از مشخصات فيزيكي و شيميايي گاز طبيعي، مخازن ذخيره گاز طبيعي CNG نيز در مقايسه با باك‏هاي معمولي خودروها استحكام بيشتري دارند.
كليه مخازن ذخيره اين گاز مي‏تواند به شير جلوگيري از جريان بيش از حد مجهز باشند كه در صورت كاهش ناگهاني فشار، به قطع مسير خروج گاز اقدام مي‏كنند.
مصرف گاز در خودروها از سال 1374 تا 78 به ترتيب 62، 147، 167، 290 و 750 تن در روز رسيد بنابراين روند استقبال از گاز در خودروها مطلوب بوده است اما موفقيت آن منوط به برنامه‏ريزي، هماهنگي و پاسخگويي به نياز مصرف‏كنندگان در سال‏هاي آينده است تا بتوان به نتايج مطلوبي در زمينه بهينه‏سازي مصرف سوخت خودروها و كاهش آلودگي هوا دست يافت.
استفاده از گاز طبيعي فشرده داراي محاسن و معايبي است. مهمترين محاسن آن عبارتند از: انتشار آلاينده‏هاي كمتر، قيمت ارزانتر، عمليات آرام و بي سروصداي موتور نسبت به موتورهاي ديزلي و كاهش انتشار دي اكسيد گوگرد.
معايب گازسوز كردن خودروها شامل هزينه بالاي پخش و ذخيره‏سازي گاز، ايجاد جايگاه‏هاي سوخت‏گيري، هزينه بيشتر خودرو، كوتاهتر شدن مسافت پيمايش خودرو، نياز به تانك سوخت بسيار سنگين و مشكلات عملياتي و كاري بيشتر نسبت به خودروهاي با سوخت فسيلي است.
امروزه گاز طبيعي فشرده از نظر اقتصادي تنها سوخت جايگزين براي خودروهاي سنگين است. براي تبديل و گازسوز كردن خودروهاي ديزلي و تهيه تجهيزات سوخت‏گيري به سرمايه‏گذاري سنگين نياز است كه به علت ارزاني و فراواني سوخت گاز طبيعي و كاهش آلايندگي‏هاي زيست محيطي، توجيه فني و اقتصادي دارد.
ساختار موتور خودروها براي استفاده از گاز مناسب نيست و راننده‏ها مي‏گويند پس از مدتي سوپاپ‏ها و موتور با مشكلاتي روبه رو مي‏شود و در اصطلاح به دليل خشكي گاز، فرسايش موتور بيشتر مي‏شود و هزينه تعمير آن افزايش مي‏يابد و عملاً صرفه‏جويي استفاده از گاز به جاي بنزين با اين هزينه‏ها از بين مي‏رود بنابراين خودروسازان بايد با سخت كاري و استفاده از آلياژهاي مناسب در خودروها و سوپاپ‏هاي موتور، امكان استفاده از گاز طبيعي را ايجاد كنند.
اگر خودروسازان با بهبود تكنولوژي و بالا بردن كيفيت موتور و سوپاپ‏ها امكان استفاده از گاز را ايجاد كنند و وزارت نفت نيز گاز را به وفور در دسترس مصرف‏كنندگان قرار دهد، در سال‏هاي آينده شاهد افزايش خودروهايي با سوخت پاك خواهيم بود و نگراني از افزايش آلودگي هوا كاهش خواهد يافت.
تاكنون توجيه فني و اقتصادي گازسوز كردن خودروهاي سواري با ترديد رو به رو بوده است. به همين دليل كشورهاي توسعه يافته براي تجاري كردن اين گونه خودروها اقدامي جدي نكرده‏اند.
آمارها نشان مي‏دهد كه از مجموع 750 ميليون خودروي موجود در جهان، تنها يك ميليون و 850 هزار خودرو گازسوز (CNG) شده‏اند كه معادل 25/0 درصد خودروهاي درحال تردد است و بيشتر آنها هم خودروهاي عمومي مانند تاكسي‏ها، كاميون‏ها، اتوبوس‏ها و سرويس‏هاي شهري هستند .
با توجه به اين كه خودروهاي عمومي در مقايسه با خودروهاي شخصي سوخت بيشتري مصرف مي‏كنند، تجهيز اين خودروها به سيستم گاز طبيعي از دو جنبه در اولويت قرار گرفت: اولاً با تجهيز اين خودروها به سيستم گاز طبيعي، از مصرف بيش از حد بنزين جلوگيري مي‏شود و از طرف ديگر وضعيت آلودگي شهرهاي بزرگ بهبود مي‏يابد.
دوره بازگشت هزينه نصب سيستم استفاده از گاز طبيعي در خودروهاي عمومي زير يك سال است.

توسعه شبكه انتقال گاز و نيز احداث ايستگاه‏هاي فشرده‏سازي، مستلزم سرمايه‏گذاري قابل توجهي است؛ البته اين سرمايه در كمتر از پنج سال از محل صرفه‏جويي‏هاي مستقيم در هزينه‏هاي سوختي كه بخش قابل توجهي از آن وارداتي است، جبران مي‏شود و از آن پس به سوددهي خالص نيز خواهد رسيد. سرمايه‏گذاري براي cng‌سوز شدن تاكسي‏ها در زماني كمتر از 9 ماه بازمي‏گردد. براساس برآوردهاي صورت گرفته، در حالي كه با گازسوز شدن تاكسي‏ها ميزان مصرف فراورده مايع و گاز طبيعي تقريباً برابر خواهد بود (9000 ليتر و يا مترمكعب)، سود سالانه ناشي از جايگزيني سوخت تقريباً 1620 دلار است. همچنين نسبت سود به سرمايه‏گذاري در cng سوز شدن تاكسي‏ها 135 درصد و هزينه لازم براي گازسوز شدن هر تاكسي 1200 دلار است كه به سرعت بازمي‏گردد. شايان ذكر است كه وجود شبكه گسترده خط لوله گاز در كشور نيز شرايط نصب جايگاه گازرساني را در اغلب نقاط كشور فراهم آورده است.
ما طي 10 سال تنها 120 دستگاه اتوبوس را گازسوز كرديم؛ در حالي كه كشوري نظير هند ظرف يك سال 35 هزار دستگاه اتوبوس را گازسوز كرده است. وزارت صنايع نيز گازسوز شدن خودروها را با طرحي تحت عنوان (توسعه صنايع و سيستم‏هاي گازسوز خودرو) دنبال مي‏كند. براساس اين طرح كه بر دو دسته از خودروهاي بنزيني و ديزلي متمركز است تا پايان سال 87 معادل 2 ميليون خودروي گازسوز توليد مي‏شود. در اين طرح 10 درصد خودروهاي در حال كار گازوئيل سوز (معادل 16 هزار دستگاه) تا پايان سال 85 گازسوز خواهد شد. به استناد اين طرح، وزارت صنايع 5/1 ميليون دستگاه خودروي oem (خودرويي كه از ابتدا گازسوز است) به بازار عرضه خواهد كرد.
متقاضيان تاسيس جايگاه توزيع گاز طبيعي مي‏توانند با ارائه طرح خود به سازمان بهينه‏سازي مصرف سوخت، از تسهيلات يارانه‏اي بهره‏مند شوند. شرايط مصرف سوخت در كشور به گونه‏اي است كه چاره‏اي جز حفظ نفت، حذف واردات بنزين و تبديل سوخت خودروها از بنزين به گاز طبيعي نداريم. در حال حاضر شرايط براي جايگزيني سوخت و حذف واردات بنزين مساعد است ولي براي تسريع در اين برنامه بايد تاسيسات زيربنايي لازم را احداث كرده و با تبليغ مستمر، اطلاعات مردم را افزايش داد. تجهيز هر خودرو به سيستم سوخت گاز طبيعي فشرده با نصب كيت، سيلندر تبديل و احداث جايگاه حدود 1400 دلار به طور سرانه هزينه دارد.
هزينه‏ها در تبديل سيستم سوخت به cng
جدول 1: هزينه تجهيزات و دستمزد برحسب دلار امريكا
تجهيزات دستمزد جمع هزينه براي مشتري
خودروي سواري 450 50 500
وانت 650 50 700
اتوبوس يا كاميون 10000 500 10500

گفته مي‏شود بنزين كه امروزه سوخت غالب خودروهاي سواري در جهان است، هزينه توليد بسيار بالايي دارد و استفاده از اين سوخت در درازمدت غيرممكن است و صرفه اقتصادي ندارد.
در ايران سالانه مبلغ قابل توجهي از منابع پولي براي خريد بنزين مصرف مي‏شود و مقدار چشمگيري بنزين در خودروها مي‏سوزد. براساس آخرين آمارها، سالانه بيش از 18 ميليارد ليتر بنزين در ايران مصرف مي‏شود و تهران يكي از آلوده‏ترين شهرهاي جهان است؛ پس هم سرمايه‏هاي پولي خرج مي‏شود و هم هوا آلوده مي‏شود.
استراتژي استفاده از سوخت گاز طبيعي به جاي بنزين هم معضل آلودگي را مهار مي‏كند و هم از هزينه‏ها مي‏كاهد. براساس برآوردها، در حال حاضر ميانگين مصرف بنزين هر تاكسي در شهرها حدود 30 ليتر در روز است. اگر به جاي آن از گاز استفاده شود، بيش از هزار و 600 دلار صرفه‏جويي سالانه در مصرف سوخت حاصل مي‏شود. علاوه بر آن، كاهش ميزان آلايندگي را هم در پي خواهد داشت. در سه چهار سال گذشته در دهلي نو 140 هزار خودروي عمومي را گازسوز كرده‏اند، در حالي كه فاقد ذخاير گاز طبيعي هستند و cng را وارد مي‏كنند. در پايتخت بنگلادش نيز حدود 100 هزار ريكشا را گازسوز كرده‏اند. در فاز اول حدود 200 هزار خودروي عمومي از جمله تاكسي، اتوبوس، وانت بار و... در 15 شهر از جمله تهران، كرج، مشهد، تبريز، اصفهان و... به سيستم استفاده از گاز طبيعي تجهيز خواهند شد. در اين فاز حدود 150 ايستگاه سوخت‏گيري در شهرها و جاده‏ها احداث مي‏شود.
برنامه احداث جايگاه‏هاي سوخت‏گيري تا پايان سال 1384
تهران 100 مسير تهران – كرج 3
اصفهان 23 مسير كرج – قزوين 8
مشهد 23 مسير قزوين – زنجان 8
شيراز 23 مسير زنجان – تبريز 8
تبريز 22 مسير تهران – مشهد 23
كرج 22 مسير قزوين – رشت 8
رشت 10 مسير تهران – قم 8
زنجان 10 مسير قم – اراك 8
اراك 10 مسير قم – كاشان 8
قم 10 مسير قم – اصفهان 12
قزوين 10
سمنان 3
شاهرود 3
سبزوار 3
كاشان 3
هزينه احداث يك جايگاه سوخت‏گيري با ظرفيت 1500 خودرو در شبانه روز حدود 400 هزار دلار است.

فزايش 20 درصدي توليد خودروهاي گازسوز
كارخانه‏هاي خودروسازي از سال آينده به مدت پنج سال بايد سالانه 20 درصد به توليدات گازسوز خود اضافه كنند.
در طرح تبديل خودروهاي بنزين سوز و توليد خودروهاي گازسوز، تا پايان سال 87 حدود 4 ميليون و 30 هزار خودرو بايد گازسوز شود.
همچنين در صورتي كه نسبت فعلي بين جايگاه‏هاي سوخت و تعداد خودروها برقرار شود، احداث 1925 جايگاه ضروري است.
در ميان خودروهاي موجود، تبديل خودروهاي پيكان، پرايد و رنو در اولويت قرار دارد.
نتيجه‏گيري
با توجه به عملكرد قابل قبول موتورهاي cng سوز انتظار مي‏‎رود كه اين سيستم بتواند در آينده پاسخگوي نياز ما باشد.
از طرفي افزايش روزافزون خودروها و بالطبع افزايش آلودگي شهرها به خصوص شهرهاي بزرگ، پرداختن به مقوله cngسوز شدن خودروها را نه تنها يك انتخاب بلكه يك ضرورت كرده است. همچنين مزاياي اقتصادي اين طرح در سطح كلان كمك شاياني به اقتصاد كشور خواهد كرد.
مزيت ديگري كه به طور غيرمستقيم از طرح فوق‏الذكر به دست مي‏آيد، اثر اشتغالزايي در زمينه راه‏اندازي واحدهاي توليدي و نيز نصب، تعمير و نگهداري كيت‏هاي گازسوز است.
در مجموع استفاده از گاز طبيعي به ويژه در خودروهاي عمومي كه بيشترين رفت و آمد را در سطح شهر دارند، به عنوان راه حلي مناسب براي حداقل چند سال آينده مي‏تواند مورد توجه اساسي قرار گيرد.

چند ساليه كه بحث سوخت CNG در كشور ما رونق زيادي پيدا كرده و البته خيليها هم طالبش شدن http://www.tuningforum.ir/images/imp...9/03/old-4.gif

البته عده زيادي از ماشين دارها هم هستن كه بطور كل با CNG مخالفن و دلايلي هم براي خودشون دارن كه مهمترينش افت توان ماشين و همينطور ناهمخواني كيت CNG با خودروهاي انژكتوريهhttp://www.tuningforum.ir/images/imp.../03/duel-1.gif

البته هر دو ايراد تا حدودي درسته اما من بعنوان كسي كه حدود 4 ماهه كه كيت CNG رو روي ماشينم نصب كردم تجربياتي در مورد اين سوخت بدست آوردم كه گفتنش خالي از فايده نيست http://www.tuningforum.ir/images/imp..._mrgreen-2.gif

نكته اي كه بايد اينجا بگم اينه كه ماشين من بدليل كاربراتوري بودن خيلي با CNG مشكلي نداره بنابراين نميتونم در مورد ناهمخوانيهاي احتمالي اون با انژكتور حرفي بزنم.

اما در مورد افت توان .......
ببينيد ... بهرحال شما وقتي كه گاز مي سوزونيد توان كمتري از ماشين دريافت مي كنيد و قابل انكار هم نيست http://www.tuningforum.ir/images/imp...9/03/mpr-4.gif اما چقدر افت توان؟
خيليها بدون اينكه خودشون آزمايش كرده باشن يا حتي از فرد ديگري كه آزمايش كرده شنيده باشن بلافاصله ميگن :

آآآآآآقا اين CNG بدرد نميخوره چون حداقل 35٪ افت توان ايجاد ميكنه http://www.tuningforum.ir/images/imp...con_rofl-8.gif http://www.tuningforum.ir/images/imp...con_rofl-8.gif http://www.tuningforum.ir/images/imp...con_rofl-8.gif

اما حقيقت اينه كه افت توان با مصرف گاز در همه ماشينها يكسان نيست و هر چه ضريب تراكم ماشين بيشتر باشه افت توان هم كمتره http://www.tuningforum.ir/images/imp...9/03/rog-6.gif

اما بطور كلي افت توان بستگي به رانندگي شما داره يعني هرچقدر پرگاز تر رانندگي كنين و دنده ها رو به موقع عوض كنين افت توان رو كمتر احساس ميكنين اما اگه از اون دسته افرادي هستين كه رانندگي پيره مردي دارن و دنده مرده خوراك ماشينشونه و حال گاز دادن هم ندارن و ماشينشون تا حالا رنگ سرعت بالاي 60 رو هم نديده مسلما CNG بلاي جون شما خواهد بود http://www.tuningforum.ir/images/imp...biggrin-12.gif من شخصا بيشتر از 7-8٪ افت توان رو احساس نكردم http://www.tuningforum.ir/images/imp...9/03/alc-4.gif

ولي ميدونين چه چيز CNG بيشتر از همه ويژگيهاي ديگه اون حال ميده؟ اين كه تقريبا 25٪ پولي رو كه براي بنزين پرداخت ميكنين براي گاز مي پردازيد (تازه الان كه بنزين 80 تومنه) و به همون مقدار هم باهاش رانندگي ميكنين http://www.tuningforum.ir/images/imp.../03/ura1-4.gif

حرف شما از روي تجربس ولي علم ميگه كه cng به هيچ وجه براي موتور هايي كه با پايه بنزين سوز طراحي شدن مناسب نيست

در ماشين هاي كاربراتور هم بنده نميدونم شما چطور اين رو ميگيد چون در اين ماشينا ماشين اگر از هر دو سوخت استفاده كنه در يكي از حالت ها به خوبي كار ميكنه در واقع تنظيم كاربراتور بايد با يكي از سوخت ها انجام بشه

ضمنا اكتان cng 120 هست كه بسيار عاليه و خوب همون طور كه شما گفتي هر چي تراكم بالاتر باشه افت توان كمتره ولي خوباينجا هم مشكل اينه كه سوخت فقط اكتان نيست يكي از مهمترين ويژگي هاي سوخت والبته به نظر من مهم ترين ويژگي سوخت چرب بودن اون هست كه در واقع باعث افزايش فوق العاده در عمر موتور ميشه

همين چربي باعث ميشه تو موتور هاي مسابقه كه فشار روشون هست از تترا اتيل سرب استفاده كنن و همچنين ماشين هاي قديمي دقيقا به همين علت با سوخت هاي جديد بدون سرب سازگاري ندارن

در يك كلام گاز عمر يك موتور با پايه بنزين رو حدود 50 درصد كاهش ميده در اين شك نكنيد
اگر هم اهل اطلاعات بيشتر باشيد بنده با كمال ميل منبع حرف هام رو ميگم

من موافق سي ان جي هستم
چون الان زير پام يه منبع عظيم گاز وجود داره كه براي من قيمتي نداره و ميتونم تو ماشينم بريزم و به همه جا سفر كنم

مساله ي خشك بودن گاز رو همه ميدونيم و نياز ماشين به چربي بنزين رو
اما اگه تنظيم شده از ماشين استفاده كنيم و در كنار گاز بنزين استفاده كنيم مشكلات فني پيش نمياد
در ضمن اين ماساله ي گاز سوز شدن بيشتر براي ماشينايي كه توان استفاده از بنزين بدون سرب رو ندارن مضره كه اونا با بنزيني كه تو جايگاه ها هست هم مشكل دارن و خوشبختانه ديگه كمتر تو شهرامون ماشيناي قديمي ميبينيم كه اين مشكل رو دارن
پس ميشه با گاز كنار اومد
وقتي تو شهر رانندگي ميكني
هزينه ي كمتري ميپردازي
امنيت بيشتري داره نسبت به بنزين ( دماي اشتعال بالا و منبع مناسب و ايمن)
ضمن اينكه انرژي مفته
واقعا نه براي مملكت و نه براي مردم هزينه اي نداره
افت توان هم مگه شما همش ميخواي ريس بذاري؟؟
بهترين سوخت براي استفاده ي روزمره گازه و هر چند گاهي هم يه حالي با بنزين بش ميدي كه اصطحلاك بياد پايين
برا يه ماشين 100 اسبي حالا اين توان تو استفاده ي عادي برسه به 70 اسب
بازم ارزش داره

ولي من تجربه روندن پرايد و پيكان و سمند گازسوز رو داشتم. خب قضاوت هم نميكنم در موردش. ولي واقعا ميگم به تمام معنا افتضاح بود. مخصوصا پرايد كه از همين برچسب سبز CNG هاي سايپا بود. با ماشين خودم مقايسه ميكردم اصلا انگار موتوري كه رو ماشين من هست يه 50 اسبي از اين قوي تره. http://www.tuningforum.ir/images/imp...biggrin-13.gif جالب اينكه وقتي هم سوويچ ميكردي به بنزين بازم همون بود كه بود. قدري قوي تر ميشد. ولي پايينتر از حد ميانگين پرايدها تو حركت بود.
يه چيز ديگه هم هست. در هر شرايطي اندازه يه آدم با وزن متوسط بار ماشينت بيشتر هست. (كپسول و ساير ادوات) خب اين خودش رو تو ماشينهاي نه چندان پر قدرت و با توجه به افت توان در هنگام استفاده از گاز خودش رو دو چندان نشون ميده. پاي صحبت اكثر استفاده كنندگان (كه درصد زياديشون هم راننده سمند هاي زرد و پرايد و روآها و 405هاي سبز هستند) ميشيني تقريبا همه گله ميكنن و از مشكلات ميگن. در هر صورت...
خب دارن بنزين رو گرون ميكنن الان. قيمت گاز رو هم پايين نگه داشتن. اين قوانين اينكه ماشينا بايد گازسوز بشن از فلان تاريخ و اجبار دولت و فشار محيط زيست (كاش عوض گير دادن به گازسوز شدن ماشينها يكمي عرضه داشت تا از هدر شدن منابع زيست محيطي جلوگيري كنه كه چپ و راست به عناوين مختلف جاده و اتوبان و شهرك سازي و عبور خط انتقال نفتي و سد و ... داره بر باد ميره!!) و افتتاح جايگاههاي بيشتر و اينا همه باعث ميشه تعداد اين ماشينا زياد بشه و در آينده نه چندان دور همه با CNG برانيم!
معضل شهري مثل تهران گازسوز و بنزين سوز بودن ماشينها نيست. همين الان اگه با يك دكمه امكان گازسوز شدن تمام خودروهاي اين مملكت هم وجود داشت بازم تغييري حاصل نميشد. خانه از پاي بست ويران است.
البته خيلي ها اين مورد رو نفي ميكنن. ميگن ربطي به آلودگي نداره. مهم اينه كه كشور ما بروي گاز سواره!! و خب مفته و بايد ازش استفاده كرد و اين حرفها.
انشاالله كه خير است ... http://www.tuningforum.ir/images/imp...9/03/158-2.gif