اصلی‌ترین اجزای تشکیل دهنده سیستم خنک کننده موتور اتومبیل را رادیاتور، شلنگ‌های آب، واتر پمپ (پمپ آب)، ترموستات، پروانه خنک کننده (فن برقی)، سنسور دمای آب خودرو و مجاری آب اطراف بلوک موتور تشکیل می‌دهند که هر یک از این اجزا وظایف خاص خود را دارا هستند.
چگونگی عیب یابی سیستم خنک کننده:

زمانی که درجه آب افزایش دمای بیش از حد موتور اتومبیل را نشان می‌دهد.

عیوب احتمالی:
1- پایین بودن سطح مایع خنک کننده: در این شرایط اولین اقدام کنترل کردن سطح مایع خنک کننده در مخزن مخصوصی است که در کنار رادیاتور تعبیه شده، توجه داشته باشید که در هنگام گرم بودن موتور از باز کردن درب رادیاتور خودداری کنید. این مشکل می‌تواند با سوراخ بودن رادیاتور یا شلنگ‌ها و یا خرابی درب رادیاتور ایجاد شود.
2-خرابی فن‌ها: ممکن است فن‌های خنک کننده به هر دلیلی از جمله قطعی در سیم یا بروز مشکل در سیم پیچ‌های آنها روشن نمی‌شوند یا به اندازه کافی دور نمی‌گیرند.
3-خرابی ترموستات: ممکن است ترموستات اتومبیل پس از مدت طولانی کارکرد ضعیف شده و همانند روز اول توانایی باز و بسته کردن مسیر آب را نداشته باشد در این صورت با بسته ماندن و باز نشدن به موقع مانع گردش آب و فرآیند خنک سازی می‌شود.
4-خرابی فشنگی (سنسور دمای آب): خرابی و یا ایجاد قطعی در سنسور دمای آب یا فشنگی می‌تواند فرمان صحیح و لازم را برای فن‌ها صادر نکرده و در نتیجه باعث افزایش بی‌رویه دمای مایع خنک کننده شود.
5-عملکرد ضعیف واتر پمپ‌: واتر پمپ‌ها بعد از مدتی کارکرد ممکن است عملکرد اولیه خود را از دست بدهند علاوه بر این شل بودن یا خرابی تسمه نیز می‌تواند باعث عدم چرخش کافی پروانه واتر پمپ شده و سبب بروز مشکل در گردش صحیح آب شود.
6-خرابی فشنگی مربوط به آمپر آب: در برخی موارد خرابی فشنگی مربوط به آمپر دمای آب می‌تواند اطلاعات غلط را در اختیار راننده قرار دهد، ولی در عمل افزایش دمایی مشاهده نشود.
7-ضعیف بودن اتصال بدنه: در قسمت‌های مختلف بدنه تمامی خودرو‌ها اتصالاتی بنام اتصال بدنه تعبیه شده که این اتصالات به قطب منفی باتری خودرو متصل هستند. در بسیاری از موارد مشاهده شده ایجاد رسوب و سولفات در این اتصالات موجب ضعیف شدن آنها می‌شود و یکی از مشکلاتی که ضعیف شدن این اتصالات ایجاد می‌کنند ایجاد خطا در دمای آب مایع خنک کننده یا اختلال در کار فن‌هاست.
8-خرابی موتور اتومبیل: خرابی واشر سرسیلندر اتومبیل یا تاب برداشتن سرسیلندر می‌تواند باعث ورود آب به داخل سیلندر‌ها شود که این آب ورودی در پروسه احتراق بخار می‌شود و از طریق اگزوز خودرو خارج می‌گردد. بنابراین مهم‌ترین نشانه بروز این مشکل ورود بخار آب و رطوبت قابل احساس توسط دست انسان در گاز خروجی از اگزوز است.



معرفی اجزا سیستم خنک کننده می پردازیم:

منبع انبساط : وظیفه نگه داشتن آب ذخیره و آب برگشتی از رادیاتور را دارد و فشار سیستم خنک کننده را با کمک درب مبنع کنترل می نماید.
واتر پمپ: وظیفه به گردش کردش درآوردن آب در سیستم خنک کننده را بر عهده دارد.
ترموستات: وظیف نگه داشتن دمای آب در حداقل ممکن (دمای ایدآل) و کنترل حرکت آب موتور به رادیاتور را بر عهده دارد.
فشنگی آب: وظیفه اندازه گیری دمای آب و فرستادن اطلاعات لازم به ECU برای نمایش در آمپر و یا روشن شدن فن های دور تند و کند را بر عهده دارد.
سنسور ۱۱۸ درجه: متصل به بدنه موتور است که به عنوان سنسور پشتیبان، در صورتی که دمای موتور به هر دلیلی مثل خالی شدن ناگهانی آب و یا تشخیص نادرست فشنگی آب، بالاتر از حد مجاز رود، چراغ استوپ روشن شده و فن دور تند کار کند.
مقاومت فن: یک سنسور است که جلوی رادیاتور نصب شده و عملکرد دور کند فن بر عهده آن می باشد. با افزایش حرارت تابشی رادیاتور، مقاومت سیم پیچ آن تغییر کرده و ای سی یو تشخیص می دهد که دما بالا رفته است.
رادیاتور: با کمک فن و جریان هوا وظیفه خنک کردن آب موتور را بر عهده دارد.

در موتور پژو ۲۰۶ به طور کلی برای خنک کردن موتور چرخه زیر انجام میشه:
آب اطراف سیلندر بخاطر همجواری با سیلندر ها و احتراق، شروع به گرم شدن میکنه و پس از رسیدن به دمای ترموستات (۸۹- ۹۱) آب گرم شده برای خنک شدن به رادیات رفته و آب منبع و یا رادیات جایگزین آب اطراف سیلندر میشه تا دما به دمای ایدآل برگرده و این جریان تا همدما شدن تمام آب ادامه داره و در مرحله بعد از فن ها برای خنک شدن سریع تر آب کمک گرفته میشه.



فشنگی آب (سنسور دمای آب) :
این سنسور بر روی هوزینگ (پوسته) ترموستات قرار داره (در موتور ۱۴۰۰ با ۱۶۰۰ تفاوت هایی در محل قرار گیری و روش تعویض وجود داره). این فشنگی، دمای آب قبل از ترموستات رو اندازه گیری میکنه! پس دمایی که این سنسور اندازه میگیره دمای آب اطرف سیلندر هست! این اطلاعات (دمای آب) بسیار مهم هستن چون هم به آمپر فرستاده میشه تا راننده مشاهده کنه و هم به فن ها دستور روشن شدن در دور کند و تند رو میده؛ پس عملا پایه عمل کرد سیستم خنک کننده خودرو همین اطلاعات دریافتی از فشنگی هست. این سنسور هم مثل بقیه سنسور ها می تونه دچار مشکل و خرابی بشه که در اثر کثیفی آب، دمای زیاد و یا پایان عمر سنسور هست.

اجزای سیستم خنک کاری، واترپمپ چیست، ترموستات چیست ،رله فن چیست؟ رادیاتور چیست، مقاومت فن چیست ،سنسور دمای آب چیست، کار فشنگی آب چیست، معایب سنسور دمای آب

تشخیص خرابی سنسور آب:
۱- اگه به آمپر آب دقت کنید در هنگام سرد شدن و یا گرم شدن به آرامی تکان میخوره، پس اگه ناگهان آمپر پایین اومد و یا بالا پرید امکان داره که سنسور ایراد داشته باشه
۲- اگه لوله رابط ترموستات به رادیات گرم باشه ولی دمای آمپر پایین باشه نشان از خرابی سنسور هست
۳- هنگامی که موتور در درمای پایین و نرمال کار کنه ولی آمپر عدد بالا نشون بده و پایین نیاد هم نشان از خرابی سنسور داره

به این نکته توجه کنید که اگر فیش این سنسور از جاش خارج بشه، آمپر تا بالاترین حد بالا میره و چراغ stop روشن میشه و فن تند هم شروع به کار میکنه؛ که معمولا برای خنک کردن موتور توسط بعضی از تعمیرکارها انجام میشود.
نکته مهم: گاهی اوقات ممکنه صفحه کیلومتر خراب باشه و یا کالیبره نباشه به همین دلیل آمپر عدد درست درست رو نشون نمیده؛ پس حتما به وسیله دیاگ PPS از سلامت پشت آمپر خود مطمئن شوید!



مقاومت فن: همانطور که گفته شد مقاومت فن در مقابل رادیاتور قرار دارد در صورت خرابی، دور کند فن از کار افتاده ، دمای موتور بالاتر از حد نرمال رفته و سپس دور تند روشن می شود و دما پایین می آید. این قضیه دائما تکرار می شود و خبری از دور کند نیست.




سنسور ۱۱۸ درجه: این سنسور که به فشنگی خشک هم معروف است به بدنه سرسیلندر متصل شده و از مزایای موتور ۲۰۶ است. این سنسور در هر ۲ موتور موجود در ایران نصب شده است. در صورتی که آب رادیاتور به صورت ناگهانی تخلیه شود، فشنگی آب (فشنگی متصل به هوزینگ ترموستات) با هوا در تماس می شود و نمی تواند دمای درستی را تشخیص دهد. در این حالت همه چیز تا حدودی عادی به نظر می رسد ولی ظرف مدت کمتر از ۱ دقیقه (موتور در حال کار در جاده یا خیابان) دمای موتور به بیش از ۱۲۰ درجه می رود. در این حالت است که سنسور ۱۱۸ درجه به کمک آمده و به دلیل سنجش دما به صورت تماسی، چراغ STOP را روشن کرده و آمپر به صورت ناگهانی تا انتها بالا می رود. همچنین در صورتی که به هر دلیلی، فشنگی، پارامتر غلط ارسال کند و دمای موتور بالا برود، سنسور ۱۱۸ درجه این افزایش دما را تشخیص داده و دستور دور تند فن را صادر می کند.

رله فن: در صورت خرابی رله فن، فن (دور کند و تند به صورت مجزا) از کار افتاده و عمل نمی کند. این مورد با تست سیمکشی (برق دادن) و یا دیاگ به راحتی قابل تشخیص است. ضمنا” در صورتی که فن به صورت دائمی روشن بماند ولی دما عادی باشد، احتمال قفل کردن رله وجود دارد. در این صورت در شرایط اضطراری ممکن است با چند ضربه رله آزاد شود.

رادیاتور : تشکیل شده از لوله های باریک و فشرده که با عبور جریان هوا باعث خنک شدن آب درون خود میشود که این عمل به کمک هوایی که به خودرو بر اثر حرکت ایجاد میشود و یا فن ها انجام می پذیرد
رادیات در تمامی تیپ ها مشترک هست ولی در اتومات ها خروجی برای خنک کردن گیربکس اتومات وجود داره و از نظر ظاهری کمی متفاوت هست ولی از نظر کارکرد مشابه بقیه تیپ ها عمل میکنه!



ترموستات:
یک وسیله مکانیکی هست! پس عمر مشخصی ندارد و بیشتر به نحوه کارکرد و شرایط نگهداری بستگی دارد. ترموستات وظیفه بالا نگه داشتن دمای آب رو بر عهده داره و اگه خراب بشه دمای آب پایین میاد. در شرایط خاصی هم در صورت خرابی ترموستات، دمای موترو بالا میره و خطر جدی رو ایجاد میکند پس باید سریعا مورد رسیدگی قرار بگیره.



موارد لازم برای بررسی سیستم خنک‌کننده:

غلظت ضد یخ – ضد جوش را کنترل کنید که از حداقل ضروری (متناسب با تغییرات دمای هوا) کمتر نباشد.
اندازه و شرایط ضدیخ را بررسی نمائید. در صورت کثیف بودن یا داشتن مواد ناشی از زنگ زدن فلزات آن را عوض کنید.
دستگاه را برای اطمینان از عدم وجود نشتی ، تحت فشار (ترجیحاً وقتی ضد یخ سرد است) آزمایش کنید.
درپوش و لوله متصل به در پوش رادیاتور را بازرسی کنید.
لوله‌ها را بازبینی نمائید و محل اتصال لوله‌ها را محکم کنید.
تسمه پروانه‌ها را از لحاظ سالم بودن و کشش صحیح کنترل کنید.
در صورتی که دمای آب رادیاتور بیش از حد گرم یا سرد می‌شود، ترموستات را کنترل کنید.
در تمام فصول سال محلول ضد یخ در رادیاتور باشد.
آب رادیاتور هر دو سال یکبار تعویض گردد و زمان تعویض، ابتدای سرمای هر سال می‌باشد.